coastwatch

Kwallen veroveren de zee

Ik las laatst dat kwallen wereldwijd de zee veroveren. Hoe kunnen dieren die niet kunnen zwemmen, die zich met de golven mee laten drijven en die vaak hulpeloos op het strand liggen, de schrik van de zee worden? Langs de Australische kust verwonden ze zwemmers, soms dodelijk. Hoe zit het in de Noordzee? Lodewijk van Walraven doet er onderzoek naar bij het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek op Texel. Ik zocht hem op.
Hoi Lodewijk, ik las dat kwallen de zee veroveren. Kun je mij vertellen hoe dat zit in de Noordzee?
Er zijn 2 groepen kwallen: ribkwallen en schijfkwallen. Schijfkwallen zoals de oorkwal, de kompaskwal en de zeepaddestoel ken je als platte paddenstoelen op het strand, ribkwallen zijn kleine beestjes die meer op druiven lijken: kleine ovale geleibolletjes.

Van welke dieren weet jij het meest?
Ik kijk vooral naar de ribkwallen en dan ook nog eens speciaal naar de Amerikaanse ribkwal. Een soort die hier van nature niet voorkomt, maar met schepen mee naar de Noordzee is gekomen. En het blijkt dat deze diertjes zich hier prima thuis voelen, misschien wel te goed.
Hoe ben je daar achtergekomen?

De eerste keer dat de Amerikaanse ribkwal in Nederland werd gezien was in 2006 in Zeeland. Ik wilde weten of hij ook al in de Waddenzee te vinden was en daarom heb ik in 2009 een jaar lang metingen gedaan op het Balgzand bij Den Helder. Het bleek dat er in het voor- en najaar enorm veel van deze ribkwallen voorkwamen. De vangsten in de NIOZ fuik laten overigens zien dat er van een aantal soorten schijfkwallen ook steeds meer voorkomen langs onze kust.

 

Wat betekent dat voor de andere dieren in de zee?
Om daar achter te komen ben ik nu 4 jaar lang onderzoek aan het doen naar het voorkomen van de kwallen en naar wat ze eten. Als ze namelijk larven van schelpdieren eten, dan kan dat betekenen dat er minder schelpdieren komen. Dat kan dan tot gevolg hebben dat vogels minder te eten hebben en mosselvissers uiteindelijk minder mosselen kunnen oogsten. Natuurlijk heeft het ook invloed op andere dieren die schelpdierlarven eten, zoals allerlei vissen.

Hoe komt het eigenlijk dat er steeds meer kwallen zijn?

Daar zijn meerdere oorzaken die er samen voor zorgen.
1.Het klimaat verandert en de Noordzee wordt steeds warmer waardoor veel soorten zich sneller gaan voortplanten.
2.Er leven steeds minder vissen in zee door overbevissing, hierdoor is er meer plankton te eten voor de kwallen.
3.Het leefgebied van de schijfkwallen wordt groter, doordat er steeds meer harde ondergrond in de Noordzee komt, zoals de poten van booreilanden en windmolens en scheepswrakken. Dat is precies wat ze nodig hebben om zich voort te kunnen planten.

 

Dit klinkt allemaal wel een beetje griezelig, kan ik straks nog wel in zee zwemmen?
Ja hoor, geen enkel probleem. De ribkwalletjes hebben kleefcellen om eten mee te vangen en die voel je helemaal niet. De meeste schijfkwallen die in de Noordzee voorkomen kunnen ook geen kwaad. De soorten die steken komen in de zomer niet dichtbij de kust voor, behalve de kompaskwal. En als je toch geprikt wordt door hun netelcellen, dan voelt dat alsof je langs een brandnetel gelopen bent. De steek van een kompaskwal kan wel flink pijn doen, maar is ook niet echt gevaarlijk.