coastwatch

Met de schaaf op zoek naar bodemdieren

Over het leven in de Noordzee weten we eigenlijk nog maar heel weinig. Rob Witbaard is een van de onderzoekers van het NIOZ die uitzoekt welke dieren er op de bodem van de zee leven. Wij zochten hem op en vroegen hem het hemd van het lijf.


Waarom wil je eigenlijk weten welke bodemdieren daar ver op zee leven?
Allereerst is er natuurlijk nieuwsgierigheid. Ik wil graag weten welke soort waar zit en waarom die soort daar zit. Ik wil weten hoe die dieren op de zeebodem leven, waar ze van eten, hoeveel het er zijn. Daarnaast vind ik het interessant dat sommige soorten ons iets vertellen over de toestand van de zee. Is de kwaliteit van het water goed? Wordt het water warmer?

 

Moet je veel doen voor je kan beginnen?
Het Nederlandse deel van de Noordzee is net zo groot als Nederland zelf. Je kunt je dus voorstellen dat je als je van zo'n oppervlakte het dierenleven in beeld wilt brengen, je een goed plan moet hebben. Je kunt het nooit alleen doen en hebt veel onderzoekstijd en een boot nodig. Vaartijd op het onderzoeksschip Pelagia moet ik een jaar van te voren aanvragen! Maar als onze vaartijd is aangebroken en het schip weer in de thuishaven ligt, dan brengen we alle apparatuur aan boord.

En dan ben je op zee. Hoe gaat het daar?
De afgelopen jaren hebben we elke onderzoekstocht 50 tot 100 punten bemonsterd die op een afstand van ongeveer 12 km afstand van elkaar liggen. Meestal werken wij in de winter en het voorjaar. We "vissen" op iedere locatie door met een bodemschaaf over de bodem te slepen. In tegenstelling tot de traditionele bodemhappers neemt de schaaf een bodemmonster over een oppervlakte van 20m². Dat is evenveel als 256 ‘bodemhappen'.

Wat gebeurd er met de vangst?

Als de bodemschaaf aan boord is gehesen, brengen we alle dieren op naam, meten en wegen ze. Zo komen we er achter hoeveel er van iedere soort zijn en waar ze zitten. Doordat we zo'n groot bodemoppervlak per keer bevissen krijgen we niet alleen inzicht in het voorkomen van vrij algemene soorten, maar ook in die van zeldzamere soorten. Uiteindelijk verwerken we alle gegevens tot verspreidingskaarten voor de atlas van de bodemdieren die we aan het maken zijn.

Welke dieren ben je tegengekomen op de zeebodem?
Tussen 2006 en 2011 hebben we op ongeveer 300 verschillende locaties in de Noordzee monsters genomen. Ik weet niet precies hoeveel soorten we gevonden hebben, maar op sommige plekken zaten er best zeldzame bij. Bijvoorbeeld bidsprinkhaankreeften. Een soort die normaal veel zuidelijker voorkomt. Ook vangen we de grote, zeldzame schelpdieren, zoals noordkrompen en zonneschelpen.

Kun je tot slot nog één onderzoekstocht noemen die je heel bijzonder vond?
Hoewel de vangsten in een gebied vaak sterk op elkaar lijken is het toch elke keer weer spannend om te zien wat in het net van de schaaf naar boven komt. Van de zomer zaten we in een iets steniger gebied. Daar konden we niet goed uit de voeten met de schaaf, maar met onze onderwater video zagen we wel dodemansduimen. Tussen het grind vonden we ook fossiele haaientanden!

Dank je wel.

 

Klik hier voor een animatie over de werking van de bodemschaaf (dredge).